Didam-regels gelden niet voor elk overheidsbedrijf: les uit Kampen

Geldt de Didam-leer ook voor een besloten vennootschap die volledig in handen is van een gemeente? Nee, oordeelde de voorzieningenrechter van de rechtbank Overijssel op 20 januari 2025 (ECLI:NL:RBOVE:2025:240) — een nuttige nuance voor iedereen die met gemeentelijke grondbedrijven of vastgoed-bv's te maken heeft.

De zaak: de gemeente Kampen en haar eigen vennootschap
De gemeente Kampen wilde grond terugkopen van een vennootschap waarin zij 100% van de aandelen hield, mede vanwege wijzigingen in de fiscale behandeling van dergelijke constructies. De wederpartij beriep zich op de Didam-regels: zij stelde dat ook deze transactie via een transparante, mededingingsvriendelijke procedure had moeten verlopen.

Het oordeel: geen overheidslichaam, geen Didam-plicht
De rechter gaat daar niet in mee. De vennootschap is weliswaar volledig eigendom van de gemeente, maar is zelf geen overheidslichaam: zij heeft geen publiekrechtelijke bevoegdheden en geen bestuursrechtelijke status. De algemene beginselen van behoorlijk bestuur — en daarmee de Didam-norm, die daarop is gebaseerd — zijn dan ook niet rechtstreeks op haar van toepassing, ook al is zij voor honderd procent in handen van de overheid.

Wat betekent dit voor de praktijk?
Voor gemeentelijke grondbedrijven, vastgoed-bv's en vergelijkbare constructies is dit relevant: volledig gemeentelijk aandeelhouderschap betekent niet automatisch dat de Didam-regels van toepassing zijn op elke transactie van die vennootschap. Dat betekent niet dat zo'n constructie vrijuit gaat — afhankelijk van de omstandigheden kan alsnog een beroep worden gedaan op onrechtmatige daad of misbruik van bevoegdheid, bijvoorbeeld als de constructie evident is opgezet om de Didam-regels te omzeilen. Maar de automatische doorwerking die sommige wederpartijen claimen, bestaat niet.

Kortom
Niet elke door de overheid gecontroleerde entiteit is zelf een overheidslichaam in de zin van de Didam-leer. Heb je te maken met een transactie via een gemeentelijke vennootschap, als gemeente of als wederpartij? Neem gerust contact met ons op.