Didam, vier jaar later: wat de jurisprudentie van 2026 betekent voor gronduitgifte

Sinds het Didam-arrest van de Hoge Raad (2021) mag een overheid grond niet meer zomaar één-op-één verkopen. Vier jaar en tientallen uitspraken verder blijkt de praktijk nog altijd volop in ontwikkeling — alleen al in april 2026 verschenen vier uitspraken die de regels verder invullen.

De hoofdregel nog even kort
Wil een gemeente (of provincie, waterschap) een stuk grond verkopen, dan moet zij — behoudens de één-serieuze-gegadigde-uitzondering — gelijke kansen bieden aan iedereen die wil meedingen, via een openbare procedure met vooraf bekendgemaakte, objectieve, toetsbare en redelijke selectiecriteria. Doet de overheid dat niet, dan handelt zij onrechtmatig.

Vier lessen uit de jurisprudentie van april 2026
Niet-naleving van Didam maakt een bestemmingsplan niet automatisch onuitvoerbaar: dat is alleen zo als aantoonbaar vaststaat dat uitvoering onmogelijk is geworden. Een partij die ten onrechte is gepasseerd bij een grondverkoop kan daarentegen wel met succes schadevergoeding vorderen van de gemeente, als een causaal verband tussen de onrechtmatige verkoop en de geleden schade aannemelijk is. Verder bevestigt de rechtspraak dat selectiecriteria niet zuiver objectief hoeven te zijn: ook kwalitatieve, deels subjectieve criteria mogen worden gehanteerd, mits de gemeente haar uiteindelijke keuze transparant motiveert aan de hand van vooraf aangekondigde, relevante overwegingen. En een beroep op de uitzondering dat er maar één serieuze gegadigde is, houdt geen stand als de onderbouwing daarvan in werkelijkheid is gekoppeld aan ongerelateerde beleidsdoelen in plaats van aan criteria met een intrinsieke band met de grondtransactie zelf.

Wat betekent dit voor de praktijk?
Voor gemeenten blijft zorgvuldige dossiervorming cruciaal: motiveer elke stap, ook de keuze voor de één-gegadigde-route. Voor projectontwikkelaars en andere partijen die grond van de overheid willen kopen of juist zijn gepasseerd, biedt deze rechtspraak concrete aanknopingspunten: een onrechtmatige gronduitgifte hoeft niet het einde van het verhaal te zijn, zeker niet als er schade is geleden.

Kortom
Didam is geen eenmalige schok meer, maar een vast onderdeel van het grondtransactierecht — met jurisprudentie die nog altijd in beweging is. Heb je te maken met een gronduitgifte door de overheid, als koper of als gepasseerde gegadigde? Neem gerust contact met ons op.